Tổng quan về xã Vĩnh Hoàng

Xã Vĩnh Hoàng được thành lập trên cơ sở sáp nhập 04 xã Trung Nam (xã Vĩnh Trung và xã Vĩnh Nam), Vĩnh Tú, Vĩnh Thái, Vĩnh Hòa theo Nghị quyết số 1680/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có diện tích tự nhiên là 87,06 km² và phần không gian biển với bờ biển dài 14,6 km quy mô dân số hơn 19.000 người.

1. Đặc điểm tự nhiên

Xã Vĩnh Hoàng được thành lập trên cơ sở sáp nhập 04 xã Trung Nam (xã Vĩnh Trung và xã Vĩnh Nam)1, Vĩnh Tú, Vĩnh Thái, Vĩnh Hòa theo Nghị quyết số 1680/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có diện tích tự nhiên là 87,06 km² và phần không gian biển với bờ biển dài 14,6 km quy mô dân số hơn 19.000 người.

Vị trí địa lý của xã được xác định ở 17.0978° vĩ độ Bắc và 107.028° kinh độ đông. Phía Bắc giáp xã Sen Ngư, phía Nam giáp xã Cửa Tùng, phía Tây giáp xã Vĩnh Linh và xã Vĩnh Thủy, phía Đông giáp Biển Đông.

Địa hình xã gồm 3 vùng đặc trưng. Vùng gò đồi phân bố chủ yếu tại ¾ xã cũ (Trung Nam, Vĩnh Tú, Vĩnh Hòa); vùng đồng bằng thấp dần từ Tây sang Đông (xã Vĩnh Tú cũ); vùng cát ven biển (xã Vĩnh Thái cũ) với bờ biển dài 14,6 km. Địa hình phân hóa rõ rệt, tạo điều kiện phát triển kinh tế tổng hợp và đa dạng hóa loại hình du lịch.

Xã Vĩnh Hoàng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia hai mùa rõ rệt: mùa khô và mùa mưa. Nhiệt độ trung bình: 22,5°C; nhiệt độ cao nhất: 38°C đến 40°C, nhiệt độ thấp nhất: 11°C  đến 13°C. Nguồn nước chủ yếu từ Rú Lịnh và Bàu Thủy Ứ là nguồn dự trữ nước ngọt và đảm bảo tưới tiêu, sinh hoạt.

2. Tài nguyên

Đất đai xã Vĩnh Hoàng đa dạng, phong phú. Đất rừng có 2.038,75 ha; đất nông nghiệp có 6.882,2 ha; đất phi nông nghiệp có 3.826,7ha. Đất bazan phân bố nhiều tại xã Vĩnh Hòa, Trung Nam và một phần xã Vĩnh Tú phù hợp cây công nghiệp dài ngày. Đất cát tập trung tại xã Vĩnh Thái, Vĩnh Tú thuận lợi phát triển du lịch, nuôi trồng thủy sản và sản xuất cây nông nghiệp ngắn ngày.  

Với lợi thế vị trí địa lý - giao thông, là nơi tiếp giáp biển Đông, có bờ biển dài 14,5km thuận lợi cho liên kết vùng và phát triển thương mại - dịch vụ; tuyến quốc lộ 1A, đường ven biển và các tuyến nội xã đi qua, thuận tiện cho giao thông và vận chuyển. Là địa phương sở hữu nhiều điểm đến du lịch hấp dẫn như:  bàu Thủy Ứ, Bàu Trạng, rừng Rú Lịnh, các đồi cát trắng và bãi biển đẹp; văn hóa truyền thống truyện Trạng Vĩnh Hoàng, Lễ hội Bài Chòi, tảo mộ âm hồn,  câu lạc bộ dân ca … du lịch nghỉ dưỡng biển, du lịch sinh thái nông thôn... Hiện tại, xã Vĩnh Hoàng có diện tích rộng, quỹ đất lớn, thuận lợi phát triển năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, nuôi trồng thủy sản ven biển; Vùng đất cát ven biển có thể khai thác trồng rau màu, cây dược liệu; vùng đất đỏ bazan trồng các loại cây công nghiệp có giá trị như cao su, hồ tiêu…

3. Nguồn nhân lực

Sở hữu nguồn nhân lực dồi dào với tổng dân số 19.021 người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm ưu thế rõ rệt (khoảng 64,8%), tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn về nguồn lực tại chỗ. Cơ cấu lao động của xã phản ánh đặc trưng của một nền kinh tế đang trong giai đoạn củng cố nội lực nông nghiệp làm nền tảng, với 51,6% lao động tập trung vào khu vực Nông - Lâm - Thủy sản. Tuy nhiên, điểm sáng đáng chú ý là sự hình thành và phát triển bước đầu của các nhóm ngành phi nông nghiệp như Công nghiệp - Xây dựng (hơn 1.100 lao động) và Thương mại - Dịch vụ (gần 900 lao động). Sự hiện diện của các nhóm ngành này không chỉ cho thấy sự đa dạng hóa trong sinh kế của người dân mà còn khẳng định khả năng sẵn sàng của địa phương trong việc tiếp nhận các dự án đầu tư, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa nông thôn và phát triển kinh tế - xã hội toàn diện.

4. Truyền thống lịch sử, cách mạng

Xã Vĩnh Hoàng ngày nay, thuộc huyện Vĩnh Linh trước đây có nguồn gốc hình thành từ xa xưa. Thời Hùng Vương, Vĩnh Hoàng vốn là phần đất của bộ Việt Thường, một trong 15 bộ của nước Văn Lang. Thời Âu Lạc, khi nhà Hán đặt ách đô hộ là vùng đất thuộc huyện Tỷ Ảnh, quận Nhật Nam. Từ khi Khúc Thừa Dụ dấy nghiệp đến năm 1069, vùng đất Vĩnh Hoàng ngày nay là một bộ phận thuộc châu Ma Linh. Vào năm Thái Ninh thứ tư (năm 1075), đời vua Lý Nhân Tông, châu Ma Linh được đổi thành châu Minh Linh. Đến thời Trần, châu Minh Linh thuộc trấn Tân Bình. Lúc nhà Minh đô hộ, niên hiệu Vĩnh Lạc thứ 5 (năm 1407), châu Minh Linh đổi thành châu Nam Linh. Thời nhà Lê lại đổi thành châu Minh Linh, sau đó đổi thành huyện Minh Linh, trực thuộc phủ Tân Bình, nằm trong thừa tuyên Thuận Hóa, bao gồm 64 xã, 2 huyện2. Từ năm 1889, tên gọi huyện Vĩnh Linh xuất hiện cho đến ngày 30/6/2025. Cùng với những thăng trầm của vùng đất Vĩnh Linh, Vĩnh Hoàng có những thay đổi lớn về địa giới, diện tích.

Ngày 21/4/1930, Đảng bộ lâm thời tỉnh Quảng Trị được thành lập. Để xây dựng và phát triển Đảng, đầu năm 1931, Tỉnh ủy phân công đồng chí Trần Ngọc Hoành ra Vĩnh Linh bắt mối xây dựng cơ sở Đảng và đã thành lập chi bộ Huỳnh Công - 1 trong 3 chi bộ cộng sản đầu tiên của huyện; đồng thời là cơ sở cách mạng quan trọng để hình thành Phủ ủy Vĩnh Linh vào tháng 5/1931, Đặc biệt địa bàn chi bộ Huỳnh Công chính là nơi che giấu, nuôi dưỡng an toàn cho hoạt động của các đồng chí lãnh đạo Xứ ủy, Tỉnh ủy trong giai đoạn đầu của cách mạng. Huỳnh Công còn là cái nôi đào tạo những cán bộ cốt cán bổ sung cho Tỉnh ủy Quảng Trị giai đoạn 1931 - 1945, tiêu biểu là đồng chí Trần Công Ái. Tấm gương chiến đấu và hy sinh của đồng chí được nhắc đến tại Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng Cộng sản Đông Dương được tổ chức tại Pác Bó (Cao Bằng) từ ngày 10-19/5/1941 do đồng chí Nguyễn Ái Quốc, đại biểu Quốc tế Cộng sản triệu tập và chủ trì. Đặc biệt, khi nhấn mạnh những tấm gương xả thân vì lý tưởng cách mạng, nghị quyết ghi rõ: “Phải nêu cao những tấm gương hy sinh phấn đấu của Bắc Sơn, Nam Kỳ, Đô Lương và những bậc tiền bối hy sinh vì Tổ quốc như Trần Phú, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Trần Công Ái, Phan Đăng Lưu, Hà Huy Tập. Phải nêu cao hơn nữa cho toàn thể quốc dân noi theo”.

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, các đơn vị hành chính cấp phủ đổi thành cấp huyện, cấp tổng bị bãi bỏ, nhiều làng nhỏ gộp lại thành đơn vị lớn gọi là xã. Thực hiện Quyết nghị số 443-TCCB/QN, ngày 15/7/1950 của Ủy ban hành chính Liên khu 4, các xã thuộc huyện Vĩnh Linh hợp nhất thành 5 xã. Xã Vĩnh Hoàng gồm xã Vĩnh Dinh và các thôn Thuỷ Cần, Tân Thuận và Vịnh Mốc (thuộc xã Vĩnh Lộc) hợp thành. Sau năm 1954, theo Hiệp định Geneve, vĩ tuyến 17 trở thành giới tuyến chia cắt nước ta thành 2 miền Nam - Bắc. Huyện Vĩnh Linh ở bờ bắc sông Bến Hải thuộc về miền Bắc của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đứng trước sứ mệnh lịch sử to lớn đó, ngày 16/6/1955 Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 551-TTg, theo đó huyện Vĩnh Linh (phần phía bắc sông Bến Hải) thuộc tỉnh Quảng Trị được tổ chức thành một đơn vị hành chính ngang cấp tỉnh, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ Trung ương. Toàn khu vực Vĩnh Linh có 21 xã và 1 thị trấn. Xã Vĩnh Hoàng chia thành các xã Vĩnh Trung, Vĩnh Nam, Vĩnh Tú, Vĩnh Thái. Ngày 01/7/2025, xã Vĩnh Hoàng được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Trung Nam, Vĩnh Tú, Vĩnh Thái, Vĩnh Hòa.

Truyền thống yêu nước, yêu quê hương, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, dũng cảm, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; cùng với đức tính cần cù, chịu thương, chịu khó trong lao động là những giá trị cốt lõi, xuyên suốt quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của vùng đất Vĩnh Hoàng. Những giá trị đó đã trở thành di sản tinh thần quý báu, ăn sâu trong tiềm thức mỗi người dân, đồng thời là nguồn sức mạnh nội sinh to lớn của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân địa phương. 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược,  21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, xã Vĩnh Hoàng ngày nay, thuộc khu vực Vĩnh Linh trước đây nhận lãnh trước lịch sử dân tộc nhiệm vụ hết sức cao cả: Vừa là đầu cầu giới tuyến, tiền đồn miền Bắc xã hội chủ nghĩa, vừa là hậu phương trực tiếp của cách mạng miền Nam, của Trị - Thiên ruột thịt. Trải qua hơn 2 thập kỷ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cán bộ, đảng viên, Nhân dân và chiến sỹ xã Vĩnh Trung, Vĩnh Nam, Vĩnh Tú, Vĩnh Thái, Vĩnh Hòa (thuộc xã Vĩnh Hoàng hiện nay) luôn kiên trì, bền bỉ chiến đấu bằng tất cả sự thông minh và lòng quả cảm để bảo vệ quê hương, đất nước. Với ý chí “một tấc không đi, một ly không rời”, “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”, và lời thề sắt son bảo vệ vững chắc thành quả chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, quân thù càng điên cuồng đánh phá thì người dân càng nung nấu lòng căm thù giặc, càng kiên cường bám đất, giữ làng, giữ vững trận địa, bằng mọi giá chiến đấu và chiến thắng quân thù. 

Với tinh thần giữ vững địa bàn, phục vụ hết sức mình đối với các đơn vị chủ lực chiến đấu tại địa phương và bảo vệ đảo Cồn Cỏ tiền tiêu bằng cả máu của mình, "Còn đất liền, còn đảo", cán bộ, chiến sĩ và những ngư dân quả cảm của xã Vĩnh Hoàng đã phối hợp đánh nhau trực diện trên biển với tàu chiến Mỹ, bảo vệ đảo Cồn Cỏ anh hùng. 

Dưới mưa bom bão đạn của quân thù, phát huy truyền thống cần cù, sáng tạo, thông minh, chịu thương, chịu khó trong lao động, người dân các xã Vĩnh Trung, Vĩnh Nam, Vĩnh Tú, Vĩnh Thái, Vĩnh Hòa đẩy mạnh sản xuất, ổn định đời sống Nhân dân, dốc lòng, dốc sức cho cuộc chiến đấu. 

Với mảnh đất giàu truyền thống lịch sử văn hóa, với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, con người Vĩnh Hoàng sẽ tiếp tục phát huy tốt các giá trị trong phát triển kinh tế - xã hội hôm nay và phát triển bền vững, lâu dài cho các thế hệ mai sau.