Cộng đồng thôn Tân Hòa (xã Vĩnh Hoàng) đang từng bước xây dựng mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, với sự hỗ trợ của WWF-Việt Nam và chính quyền địa phương. Hoạt động đánh dấu bước khởi đầu cho cách tiếp cận mới: trao quyền cho cộng đồng tham gia trực tiếp vào quản lý và bảo tồn tài nguyên biển gắn với sinh kế bền vững.
Các rạn đá ngầm - “nguồn vốn tự nhiên” của cộng đồng
Tại cuộc họp trao đổi về hiện trạng đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản do WWF-Việt Nam phối hợp với UBND xã Vĩnh Hoàng tổ chức, người dân thôn Tân Hòa đã cùng nhau thảo luận và xây dựng bản đồ nguồn lợi thủy sản của địa phương. Theo chia sẻ của cộng đồng, khu vực ven biển thôn Tân Hòa có nhiều rạn đá ngầm quan trọng như Rạn Lộng (cách bờ khoảng 150 m), Rạn Lừ (khoảng 300 m) và Rạn Mũi Động (khoảng 600 m). Đây là nơi sinh sống của nhiều loài thủy sản như cá, tôm, mực và các loài hải sản khác. Đối với người dân địa phương, các rạn đá ngầm này được ví như “ngân hàng nguồn lợi thủy sản” tự nhiên, đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sinh kế của cộng đồng ven biển. Việc bảo vệ các sinh cảnh này vì vậy không chỉ góp phần duy trì đa dạng sinh học mà còn giúp đảm bảo nguồn thu nhập lâu dài cho người dân.
Xây dựng mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản
Từ các thảo luận tại cuộc họp, chính quyền xã Vĩnh Hoàng cùng cộng đồng thôn Tân Hòa đã thống nhất từng bước xây dựng mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại địa phương. Mô hình này hướng tới việc tăng cường vai trò của cộng đồng trong bảo vệ các sinh cảnh biển như rạn đá ngầm và rạn san hô; nâng cao nhận thức của người dân về khai thác thủy sản bền vững; tăng cường hoạt động giám sát cộng đồng đối với các hoạt động khai thác; kết hợp bảo tồn tài nguyên với phát triển sinh kế bền vững. Đây được xem là hướng tiếp cận quan trọng nhằm huy động sự tham gia của người dân trong công tác quản lý tài nguyên, góp phần giảm áp lực khai thác và phục hồi nguồn lợi thủy sản ven bờ.
Thí điểm cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp cho cộng đồng
Một điểm đáng chú ý trong hoạt động lần này là việc áp dụng cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp cho cộng đồng thông qua Ban phát triển thôn. UBND xã Vĩnh Hoàng đã ban hành quyết định thành lập Ban phát triển thôn Tân Hòa, đại diện cho cộng đồng tiếp nhận và quản lý nguồn hỗ trợ từ dự án. Trước khi ký kết thỏa thuận, bà Trần Lan Hương, cán bộ quản lý tài chính của WWF-Việt Nam, đã giới thiệu các nội dung chính liên quan đến mục tiêu sử dụng nguồn vốn, cơ chế quản lý tài chính cộng đồng cũng như các nguyên tắc minh bạch và trách nhiệm giải trình. Theo thỏa thuận, 432.516.000 đồng sẽ được chuyển trực tiếp vào tài khoản của Ban phát triển thôn Tân Hòa để cộng đồng chủ động triển khai các hoạt động đã được thống nhất. Nguồn kinh phí này sẽ được sử dụng để hỗ trợ cộng đồng quản lý và bảo vệ hệ sinh thái ven biển; phục hồi và duy trì các giá trị đa dạng sinh học; phát triển sinh kế bền vững gắn với bảo tồn nguồn lợi thủy sản; nâng cao năng lực quản lý và tổ chức của cộng đồng. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp cộng đồng địa phương trở thành chủ thể trung tâm trong các hoạt động bảo tồn và quản lý tài nguyên biển.
Cam kết của cộng đồng địa phương
Tại buổi làm việc, đại diện các bên đã tiến hành ký kết Thỏa thuận thực hiện quản lý và sử dụng vốn với cộng đồng thôn Tân Hòa. Phát biểu tại buổi ký kết, ông Nguyễn Quang Khương cho biết cộng đồng thôn Tân Hòa cam kết sẽ quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn được hỗ trợ, đồng thời vận động người dân tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
Hướng tới mô hình điểm về bảo tồn biển dựa vào cộng đồng
Đại diện UBND xã Vĩnh Hoàng đánh giá đây là mô hình thí điểm có ý nghĩa quan trọng đối với địa phương, đồng thời bày tỏ sự cảm ơn WWF-Việt Nam đã hỗ trợ xã trong công tác bảo tồn biển. Chính quyền địa phương kỳ vọng rằng thôn Tân Hòa sẽ trở thành mô hình điểm về đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tạo cơ sở để từng bước nhân rộng sang các thôn ven biển khác trong thời gian tới. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong thực hiện mục tiêu Khung đa dạng sinh học toàn cầu và Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học tại tỉnh Quảng Trị” (MiB-GBF) do WWF-Việt Nam triển khai.
Nguyên Đồng
